نماتدها

نماتدها:

نماتدها اکثرا شکل استوانه ای و یا نخی داشته ، جزء انگل گیاهان به حساب می آید که به طور آزاد در آب و خاک زندگی می کنند .

نماتدها با چشم غیر مسلح به سختی قابل مشاهده می باشند . تکثیر آنها در آب و خاک پوششی با مساعد بودن محیط به سرعت انجام می شود و در محیط کشت و در کنار میسلیوم ها نماتدها وجود دارد.

به دلیل اینکه این محل مناسب ترین مکان برای زندگی آنها محسوب می شود . در مرحله فاز 1 کمپوست سازی و در قسمت میانی و مرکزی توده کمپوست که در دما گاها به 80 درجه می رسد ، نماتدها از بین می روند. نماتد انگل ، بیشترین خسارت را در تولید قارچ دکمه ای به بار می آورد . همچین نماتدها ناقل بیماری ویروسی هستند.

 

نماتدها بر حسب نوع تغذیه شامل چهار گروه اصلی هستند :

الف- نماتدهای ساپروفیت خوار ، که با مکیدن مواد مایع به خصوص باکتری ها ، نیاز خود را تامین می نمایند .

ب)نماتدهای شکارچی ، که از لحاظ تغذیه ای بیشتر شکارگر هستند و با نماتدهای ساپروفیت فرق دارند.

پ) نماتدهای قارچ خوار ، که مستقیما از قارچ های خوراکی تغذیه می کنند و مواد غذایی خود را از شیره گیاهی تامین می نمایند .

ت) نماتدهای ساپروفیت (ریزه خوار)

این گروه به صورت دسته جمعی درون بستر کشت قارچ های خوراکی به زندگی خود ادامه می دهند و محل زندگی آنها داخل کمپوست و خاک پوششی است .

نماتدهای این گروه PH تقریبا خنثی را دوست ارند و دمای 25 درجه و نیز رطوبت 85 درصد را می پسندند .

نماتدها در محیط کشت فعالیت کمی دارند چون رطوبت عامل مهمی در تکثیر و فعالیت بدنی آنها می باشد . در کمپوست های با رطوبت بالا تعداد نماتدها بگونه ای افزایش پیدا می کند که میسلیوم های قارچ نمی توانند به رشدشان ادامه دهند و در صورت پایین بودن کیفیت کمپوست جمعیت نماتدها در آن افزایش خواهد یافت .

نماتدهای ساپروفاگوس (باکتری خوار):

این گروه در کمپوست به عنوان عامل بیماری زا به حساب نمی آیند و آنها بیشتر نشانگر بی کیفیت بودن محیط کشت می باشد .

دمای بین 15 – 20 درجه مناسب رشد این طیف می باشد و در صورت افزایش دما و رطوبت داخل سالن باعث از بین رفتن میسلیوم ها می شوند.

نحوه تکثیر نماتدها به صورت کبرزایی و هرمافرودیت می باشد . بنابراین تکثیر بسیار بالایی دارند . نماتدهای ساپروفاگوس توسط مگس ها و کنه ها به راحتی منتقل می شوند.

نماتدهای قارچ خوار :

این نماتدها با مکیدن شیره سلولی با دهنی خود (Stylet) باعث آسیب جدی به میسلیوم در قارچ خوراکی می گردند و نحوه تغذیه آنها بدین صورت می باشد که با استالیت خود دیواره میسلیوم را زخمی نموده و با ترشح آنزیم هضم کننده ، شیره غذایی قارچ را می مکند .

در صورت ادامه روند تغذیه نماتدها کمپوست بیش از حد خیس شده و بوی بدی از آن به مشام می رسد.

نماتدهای انگل باعث ایجاد آلودگی ثانویه باکتری ها نیز می گردند . حفظ کامل شرایط بهداشتی و تهیه کمپوست استاندارد و به کار گیری تجهیزات استریل شده در کنترل نقش نماتدها نقشی اساسی دارد.

فروبردن کف کفش ها در محلول ضدعفونی کننده و قبل از ورود به سالن تولید ، یک اقدام پیشگیرانه مهم بر علیه نماتدهاست.

 

روش مبارزه :

در سالن های پرورش قارچ که بستر کشت شدیدا توسط نماتدها آلوده شده است انجام عمیات کوک آت و ضدعفونی قبل از استقرار بستر شت جدید ضروری است.

با استفاده از یک چراغ قوه بر روی خاک پوششی مرطوب در صورت وجود می توان تجمع نماتدها به صورت نقاط براق را مشاهده نمود.

  • کاهش رطوبت سالن و دمای سالن نیز از را کارهای مقابله با نماتدها است.
  • جمع آوری سریع بقایای ته قارچی بستر پس ز برداشت ، چه  بسا بافت های در حال پوسیده قارچ منبع تغذیه ای مناسب برای نماتدها ی ساپروفیت می باشد.
  • کنترل سایر حشرات با سموم حشره کش
  • کاهش آبیاری خاک پوششی تا حد امکان
  • استفاده از کودهای حیوانی خشک و خرد شده و آب آبیاری تمیز در کمپوست سازی از دیگر راه های جلوگیری از افزایش نماتد در امر پرورش قارچ می باشد 
کنترل بیولوژیک:

البته این مورد در ایران زیاد مورد استفاده قرار نمی گیرد ولی طی تحقیقات انجام شده به عنوان مثال در کشور هندوستان از برگ خشک شده گیاهان شاهدانه و کوچک و کاه و کلش گندم اسفاده می کنند. و جمعیت قارچ های گرمادوست را که تولید کننده نوعی آنتی بیوتیک می باشند را برای کنترل نماتد به کار می برند.